Α.Θ.Π. - Προσεγγίζοντας την Αλήθεια στην πρώιμη Ελληνική και πρώιμη Βουδιστική Σκέψη
Προσεγγίζοντας την Αλήθεια στην πρώιμη Ελληνική και πρώιμη Βουδιστική Σκέψη
ISSN: 2241-9993

Copyright: Ακαδημία Θεσμών και Πολιτισμών - Academy of Institutions and Cultures


ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΤΟΜΟΥ

ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΧΑΛΚΙΑΣ, Πανεπιστήμιο Hong Kong


ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ

ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΠΑΡΤΣΑΛΑΚΗ, Πανεπιστήμιο Hong Kong

Ηράκλειτος και Βούδας - Προσεγγίζοντας την Αλήθεια στην πρώιμη Ελληνική και πρώιμη Βουδιστική Σκέψη


ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΕΚΔΟΣΕΩΣ

Γεώργιος Χαλκιάς, Επίκουρος Καθηγητής Ασιατικών Σπουδών, Πανεπιστήμιο του Χονγκ Κονγκ, georgios.halkias@gmail.com

Από τους αρχαίους ήδη χρόνους στοιχεία και επιρροές της Ασιατικής σκέψης είναι εμφανή στην Ελληνική Κοσμοθέαση, ενώ δεν τίθεται καμία αμφισβήτηση περί της ετοιμότητας και ικανότητας συμμετοχής των Ελλήνων σε φιλοσοφικούς διαλόγους με ανθρώπους από γειτονικούς και απομακρυσμένους τόπους. Από τον έκτο ήδη αιώνα π.Χ. τεκμηριώνονται στην Περσική Αυτοκρατορία διαπολιτισμικές ανταλλαγές μεταξύ Ελλήνων, Ινδών και Περσών, λόγω της προώθησης της διεθνούς κυκλοφορίας ανθρώπων και εμπορευμάτων, ύλης και γνώσης, από την ανατολική ακτή του Αιγαίου σε όλη τη διαδρομή προς την Περσική σατραπεία της Βακτριανής, στο σύγχρονο Αφγανιστάν. Το γνωστό ταξίδι του Σκύλακα του Καρυανδέως, από την Καρία το 517 π.Χ., γραμμένο στα Ελληνικά σε ένα μη διασωθέν πλήρως στην εποχή μας βιβλίο, περιγράφει το πέρασμά του από τον ποταμό Καμπούλ στον Ινδό ποταμό και μέσω της Αραβικής Θάλασσας στο Σουέζ και εν συνεχεία ως τον Ατλαντικό. Κατά τον 5ο αιώνα π.Χ., ο Ηρόδοτος κάνει μνεία σε μια ιδιαίτερη ομάδα Ινδών ασκητών χορτοφάγων που απείχαν από την αφαίρεση ζωής έμβιων όντων, ενώ επιπλέον μαρτυρίες συναντάμε σε ποικίλες αφηγήσεις επιφανών Ελλήνων στοχαστών που ταξίδευσαν και ήρθαν σε επαφή με άλλους πολιτισμούς, συμπεριλαμβανόμενων μεταξύ αυτών του Αιγυπτιακού, του Περσικού και του Ινδικού. Ταυτόχρονα, δεν λείπουν εξιστορήσεις ξένων που πέρασαν από την Ελλάδα, με πιο αξιοσημείωτη αυτή του Άβαρη, του αποκαλούμενου αεροβάτη ή αιθεροβάτη, που διατελούσε σαμάνος-ιερέας του Απόλλωνα. Ο Υπερβόρειος Άβαρις λέγεται ότι, ταξίδεψε σε όλη την Ελλάδα κατέχοντας ένα μαγικό βέλος (παρόμοιο με phurba) που αποτελούσε και αποτελεί γνωστό τελετουργικό αντικείμενο του σαμανισμού της Κεντρικής Ασίας. Κάποιες Ελληνικές πηγές μας πληροφορούν ότι η παράδοση του Άβαρη μεταδόθηκε στον Πυθαγόρα, ο οποίος έλαβε το βέλος και μαζί και την ιερή γνώση που πιθανόν να ήρθε από τα βάθη της Κεντρικής Ασίας και εμπλούτισε την Ελληνική σκέψη. Δίχως περαιτέρω λεπτομέρειες που θα μας απομάκρυναν από το προκείμενο θέμα της παρούσας εισαγωγικής αναφοράς, αυτό που χρειάζεται να σημειωθεί είναι πως δεν πρέπει να μας εκπλήσσει η ανακάλυψη πανάρχαιων τελετουργιών και κοσμοθεωριών που μεταφέρονται μεταξύ των Ευρασιατικών λαών ακόμη και αν αυτές δεν μπορούν πάντοτε να τεκμηριωθούν από καταγεγραμμένα παραδείγματα άμεσης επαφής.

Καθίσταται επομένως ιστορικά αναγκαία η αναγνώριση της ύπαρξης διόδων επικοινωνίας και συνδιαλλαγής μεταξύ του αρχαίου Ελληνικού κόσμου και της Ευρασιατικής ηπείρου καθώς και της αποδοχής του γεγονότος της κατοίκησης της Ελλάδας και από αποίκους της Ασίας σε διαφορετικές εποχές. Στην συγκριτική έρευνα που ακολουθεί η Χριστίνα Παρτσαλάκη παρουσιάζει μια μελέτη εξαιρετικού φιλολογικού περιεχομένου μεταξύ δύο στοχαστών που πιθανότατα έζησαν την ίδια χρονολογική περίοδο στη Μικρά Ασία και στην Ινδική Ήπειρο αντίστοιχα. Παρόλο που ο Ηράκλειτος από την Έφεσο και ο Βούδας Σακυαμούνι προέρχονται από διαφορετικά πολιτισμικά, γλωσσικά και γεωγραφικά περιβάλλοντα, οι δύο αυτοί αναμφισβήτητα διακεκριμένοι φιλόσοφοι είχαν ως κοινό στόχο την διερεύνηση μίας ανώτερης αλήθειας ενώ ταυτόχρονα οι διδασκαλίες τους και οι μέθοδοι παράδοσης αυτών, αποκαλύπτουν μια ιδιόρρυθμη προσπάθεια έκθεσης ενός ανατρεπτικού τρόπου σκέψης που τοποθετείται πέρα από τις κοινές απόψεις και συνήθεις αντιλήψεις για τη φύση της πραγματικότητας. Αξίζει να σημειωθεί ότι η Φιλοσοφία στην Ελλάδα την εποχή εκείνη, με κύριο επίκεντρο την Ιωνία και εν συνεχεία την Μεγάλη Ελλάδα, έχει κυρίως χαρακτήρα Κοσμολογίας. Οι Έλληνες Κοσμολόγοι-Φιλόσοφοι επιθυμούν να ανακαλύψουν και να αναλύσουν τα στοιχειακά δομικά υλικά καθώς και τις μοριακές δομές του Σύμπαντος Κόσμου μας. Η ενασχόλισή τους με την Ηθική, με επικρατέστερη περίπτωση, εκείνη του Ηρακλείτου, απεικονίζει την προσπάθειά τους να μεταφέρουν μία συμπαντική Αλήθεια στον μικρόκοσμο των κοινωνιών και των ατόμων.

Είναι φανερό ότι η Παρτσαλάκη δεν ενδιαφέρεται να σκιαγραφήσει μια κοινή ιστορική καταγωγή ή ένα συγκεκριμένο σημείο εκκίνησης της διαμόρφωσης του νου των δύο αυτών σοφών ανδρών. Περισσότερο μάλλον σκοπεί να αφήσει τις πηγές, γραμμένες στην Ελληνική και Πάλι γλώσσα, να αποκαλύψουν μόνες τους τις ευδιάκριτα κοινές τους θεωρήσεις ως προς την «παροδικότητα των πάντων», τη «γνώση έναντι της σοφίας» και την «αφύπνιση έναντι της άγνοιας». Πρόθεσή της είναι να φέρει στο φως την διασυνδεδεμένη φύση των ιδεών και να επαναπροσδιορίσει την συνεισφορά του Έλληνα φιλοσόφου μέσα από μία βουδιστική ανάγνωση δίχως την προώθηση μίας Ηρακλείτειας ή μίας Βουδιστικής υπεροχής. Σύμφωνα με τα δικά της λόγια:

Η έμφαση δεν δίνεται στο ποια από τις δύο αυτές προσωπικότητες και φιλοσοφίες είναι πρωταρχική, γνήσια ή ανώτερη. Αντίθετα, ο στόχος της παρούσας μελέτης είναι να εξετάσει τις κοινές φιλοσοφικές μεθόδους και τα θέματα που σχετίζονται με την διερεύνηση της αλήθειας στα γνωμικά του Ηράκλειτου και στις διδαχές του Βούδα, δύο σύγχρονους που αμφότεροι ενασχολήθηκαν με την ουσιαστική διαφοροποίηση της «άποψή μας για την πραγματικότητα» και της «πραγματικής κατάστασης των πραγμάτων».

Χωρίς αμφιβολία είναι εξαίρετα σημαντική η έκφραση των στοχαστών χωρίς την επιδίωξη εδραίωσης κάποιας προεπιλεγμένης εικασίας. Συνδέοντας την πρώιμη Ελληνική με την πρώιμη Βουδιστική φιλοσοφική σκέψη η συγγραφέας αντιστέκεται μιας καθιερωμένης ερμηνείας που ταυτίζει την σκέψη του Ηρακλείτου με τις εικασίες των διαδόχων του, κυρίως του Πλάτωνα και του Αριστοτέλη, οι οποίοι προσάρμοσαν τα λεγόμενά του ώστε να υποστηρίξουν τις δικές τους φιλοσοφικές απόψεις. Τοιουτοτρόπως επιτυγχάνει πολύ περισσότερα από αυτά που υπόσχεται στην εισαγωγή του έργου της. Μέσα από την σχολαστική και ορθά τεκμηριωμένη παρούσα μελέτη, παρουσιάζεται μια νέα προοπτική ερμηνευτικής αναζήτησης καθοδηγούμενη από τη διαλεκτική σχέση μεταξύ γλώσσας και ερμηνείας, όπου «το κείμενο και ο διερμηνέας» αποτελούν, κατά τον Γερμανό φιλόσοφο Γκάνταμερ, μία συνεχομένη «συγχώνευση οριζόντων». Στα συγκριτικά πλαίσια του υπερβατικού στοχασμού που αναπτύχθηκε σε Ανατολή και Δύση, διακρίνουμε τα ριζώματα μιας οικουμενικής πνευματικής κληρονομιάς που διασώθηκε με διαφορετικές μυστηριακές μορφές στις αλλεπάλληλες διασπορές των λαών της Ευρασίας και παράλληλα ερχόμαστε αντιμέτωποιμε το μεγαλείο της ανθρώπινης έμπνευσης να εκφράσει μια πολυπόθητη αλήθεια που υπόσχεται να μας ελευθερώσει από τα δεσμά, την πλάνη και τη δυστυχία μίας πραγματικότητας πεπερασμένης των αισθήσεων και υποκείμενης του φαινομενικού.


Άδεια Creative Commons

Αυτή η εργασία χορηγείται με άδεια Creative Commons Αναφορά Δημιουργού - Όχι Παράγωγα Έργα 4.0 Διεθνές