Α.Θ.Π. - Από τις Αμφικτυονίες και τα Κοινά των Ελλήνων στη Σύγχρονη Ευρωπαϊκή Συνομοσπονδία
Από τις Αμφικτυονίες και τα Κοινά των Ελλήνων στη Σύγχρονη Ευρωπαϊκή Συνομοσπονδία
Διάλεξη στο Μεσολόγγι,
στις 25 Ιανουαρίου 2005,
προς τους Γενικούς Γραμματείς
Περιφερειών του κράτους



ΑΠΟ ΤΙΣ ΑΜΦΙΚΤΥΟΝΙΕΣ ΚΑΙ ΤΑ ΚΟΙΝΑ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ
ΣΤΗΝ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΣΥΝΟΜΟΣΠΟΝΔΙA



Κυρίες και Κύριοι,

δεν θα χρησιμοποιήσω ιδιαίτερες προσφωνήσεις, επειδή θέλω να απευθυνθώ σε εσάς με την υψίστη ιδιότητα που διαθέτουμε, εκείνη του Πολίτη. Και τούτο, διότι εκείνο που μας ενδιαφέρει τώρα είναι ένα μοναδικό στην Ιστορία γεγονός: Οι Έλληνες, και μόνον οι Έλληνες, δημιούργησαν και εθέσμισαν από τα πανάρχαια χρόνια την Δημοκρατία.

Αυτό που φαίνεται σήμερα αυτονόητο δεν ήταν, αν σκεφτούμε ότι την εξέλιξη του Πολιτισμού στους άλλους λαούς, σηματοδότησε η βούληση του απολύτου Μονάρχη, του ταυτισμένου με τον Θεό. Εκεί που οι Έλληνες είχαν κληρωτούς ή αιρετούς Εκπροσώπους, στον υπόλοιπο κόσμο της απολύτου Μοναρχίας, την εξουσία παρασκηνιακά ασκούσε ένα πολιτικό και ταυτόχρονα θρησκευτικό ιερατείο. Αντίθετα, στην μακραίωνα ελληνική ιστορία υπήρξαν δίκες, καταδίκες και εκτελέσεις βασιλέων μέσα από το εθιμικό ή και το γραπτό Δίκαιο. Στον ελληνικό πολιτισμό ο Νόμος αναγορεύτηκε σε υπερτάτη Αξία και ύπατο εγγυητή του Πολίτη. Πρέπει να μην διαλανθάνει της προσοχής μας, ότι ο ίδιος ο Δίας είχε την θέση του Παγκοσμίου Νόμου. Δίκαιο και Δημοκρατία αποτελούν δύο έννοιες, των οποίων η θέσμιση και η εφαρμογή εγγυώνται την ιδιότητα του Πολίτη και το ελευθέρως ζειν. Ήταν τόσο βαθειά συνυφασμένη με την αντίληψη του Νόμου η ελληνική συνείδηση, ώστε από την δεύτερη χιλιετία ήδη ο Μίνως, κάθε εννέα έτη και αφού ανέβαινε στο Δικταίο Άντρο, «οαριστής του Διός» κατά τον Όμηρο, δηλαδή συνομιλητής του Διός, ερχόταν εν συνεχεία στην Κοινωνία με ανανεωμένους τους νόμους, γραπτούς πάνω σε χάλκινες πλάκες. Επομένως και γραπτός νόμος υπήρχε πριν από χιλιετίες στην Ελλάδα και η ανανέωσή του, ο εκσυγχρονισμός του προς τυχόν νέα κοινωνικά δεδομένα ήταν υποχρεωτικός. Ας αξιολογήσουμε τους αντιθετικούς συνειρμούς που δικαίως δημιουργούνται εδώ, σε σχέση με ιστορικές φαλκιδεύσεις και πλαστογραφήματα.

Η Δημοκρατία καθώς και οι άλλες αξίες που απορρέουν από αυτήν, δεν είναι αυτονόητη. Πρέπει διαρκώς να περιφρουρείται, να επανακατακτάται και να θωρακίζεται με Παιδεία. Χωρίς Παιδεία δεν υπάρχει Δημοκρατία. Η Δημοκρατία, έτσι όπως μας την άφησε ως παγκόσμια κληρονομιά η κλασική Ελλάδα, θεμελιώθηκε με πολλούς και αιματηρούς αγώνες. Στην Αττική, σε πρώιμα χρόνια, ο Θησέας, ο μεγάλος αυτός θεσμοθέτης συνέτριψε τοπικούς καταπιεστικούς δεσπότες-αριστοκράτες, τακτοποίησε την κοινωνία σε οργανωμένες εισοδηματικές τάξεις και θωράκισε με αστικά και πολιτικά δικαιώματα τον λαό. Στον ελλαδικό χώρο, όταν τα μεγάλα κληρονομικά βασίλεια με τους λαμπρούς και χαρούμενους πολιτισμούς και στα οποία η Κοινωνία είχε πλήρη συμμετοχή κατέρρευσαν, από γεωλογικές ή κλιματικές αιτίες, επιδημίες ή και άλλους επακόλουθους λόγους, δημιουργήθηκε για τον λαό μία κατάσταση, όχι πολύ διαφορετική από εκείνη της μεσσαιωνικής Ευρώπης.

Δημιουργήθηκαν διάφορες τοπικές εξουσίες, δίκην «πριγκιπάτων», με τους πληθυσμούς περίπου δουλοπαροίκους και «επί σώμασι» χρεωμένους. Την κατάσταση έχει περιγράψει μεταξύ άλλων κατά εξαιρετικό τρόπο και ο Ρόμπιν Λέιν Φοξ, στο μνημειώδες έργο του «Ο Κλασικός Κόσμος, από τον Όμηρο στον Αδριανό». Οι τοπικοί αυτοί άρχοντες άρχισαν να συγκρούονται μεταξύ τους για να διασφαλίσουν την γεωκτησία και να αυξήσουν τους στην υπηρεσία τους ακτήμονες ή μικροκαλλιεργητές. Στην αιματηρή διαπάλη τους για την επικράτηση, αναγκάστηκαν να εξοπλίσουν τους ακτήμονες με σιδερένια όπλα, να τους γυμνάσουν και να θέσουν επικεφαλής τους κάποιον με ηγετικές και οργανωτικές ικανότητες, από αυτόν τον ίδιο τον λαό. Αυτή βεβαίως ήταν και η πανωλεθρία τους, γιατί οι έμπειροι «στρατηγοί» τους ανέτρεψαν και έδωσαν κοινωνικά δικαιώματα στην λαϊκή μάζα. Έμειναν στην ιστορία με τον τίτλο «Tύραννοι», που τότε είχε εντελώς διαφορετική σημασία από ότι σήμερα, εσήμαινε «ηγέτης-προστάτης». Οι περισσότεροι από αυτούς κράτησαν φιλολαϊκή πολιτική, εμπόδισαν με βία τους αριστοκράτες να ξαναπάρουν την εξουσία, αναδιένειμαν τις πηγές προσόδων και στήριξαν την οικονομία. Δικαίως λοιπόν ο Ρόμπιν Φοξ αποφαίνεται ότι ο δρόμος για την Δημοκρατία πέρασε μέσα από τη διαδικασία της Τυραννίας. Κατόπιν ακολούθησαν οι μεγάλοι Θεσμοθέτες και Νομοθέτες, ώσπου έρχεται ο Κλεισθένης. Αυτός θωράκισε οριστικά την Δημοκρατία και μάλιστα την Άμεση Δημοκρατία, από την οποία δημιουργήθηκε η κλασική Ελλάδα, και στις αξίες της οποίας ανατρέχουμε έως και σήμερα. Με σημερινούς όρους, ο Κλεισθένης δόμησε την Λαοκρατία. Δυστυχώς, υπήρξαν και οι θλιβερές παρεκβάσεις της, όπου το κοινωνικό καθεστώς οδηγήθηκε σε «οχλοκρατία», όμως αυτές ήταν στιγμές μέσα στην συνολική παρακαταθήκη. Αυτό που έμεινε ως και σήμερα ως η μεγίστη κληροδοσία, είναι το αξιακό σύστημα της Δημοκρατίας και η όποια πρακτική εφαρμογή των ιδεωδών που απορρέουν από αυτήν.

Οφείλουμε, όχι μόνο για την ηθική τάξη αλλά και εις επίρρωση του ότι η Παιδεία θωρακίζει την Δημοκρατία, να θυμηθούμε τον δραστικό ρόλο των Σοφιστών. Αυτή η «μεγάλη γενιά», όπως τους αποκαλεί δικαίως ο Sir Karl Popper, καταπολέμησε μαχητικά θρησκευτικές ή άλλες προκαταλήψεις και δεισιδαιμονίες, κατέστησε κυρίαρχη την Σκέψη για τον ανθρώπινο βίο, την πολιτική και την κοινωνία, έθεσε σε επανεξέταση την ποιότητα του νόμου και διεκήρυξε, με κύριο εκφραστή τον Πρωταγόρα, πάντων χρημάτων μέτρον ἄνθρωπος. Οδήγησαν σε μία νέα ανθρωποκεντρική αντίληψη την κοινωνία και κατέστησαν νοηματοδότη των ιστορικών εξελίξεων το άτομο, τον Πολίτη. Επειδή από την δημοκρατική αντίληψη απορρέει ο Ανθρωπισμός, δίκαιο είναι να αναφερθούμε στον Αντιφώντα, ο οποίος τον πέμπτο ήδη αιώνα διακηρύσσει την κατάργηση των φυλετικών διακρίσεων και δίδει ισχυρό ιδεολογικό χτύπημα στο καθεστώς της δουλοκτησίας. Συνεισφορά στην απαλλαγή του ανθρώπου από την δεισιδαιμονία και την ανάκτηση της κοινωνικής αξιοπρέπειάς του, έχουν σε σημαντικό βαθμό, αμέσως ή εμμέσως και οι προσωκρατικοί θετικοί Επιστήμονες. Για τη σημασία των αποφάσεων που θεσμίζει ο ίδιος ο λαός, ο μέγιστος Ηράκλειτος διακηρύσσει μάχεσθαι χρὴ τὸν δῆμον ὑπὲρ τοῦ νόμου ὅκωσπερ τείχεος, δηλαδή είναι ανάγκη οι πολίτες να μάχονται για την διαφύλαξη του νόμου όπως για τα τείχη τους, κατά την εχθρική επιδρομή.

Τομή στον Πολιτικό Πολιτισμό ήταν η παρουσία του Αλεξάνδρου, ο οποίος έθεσε ως καίρια αξία την Οικουμενικότητα. Το μήνυμα ήταν: διατηρούμε τις γλώσσες και τα πολιτιστικά μας στοιχεία, προωθούμε τα προϊόντα μας αναπτύσσοντας τις πλουτοπαραγωγικές μας πηγές, αφήνουμε ελεύθερη την επαφή και την επικοινωνία μεταξύ των Εθνών και διαβιούμε με ειρήνη, χωρίς κανείς να καταδυναστεύει κανέναν. Αυτή υπήρξε και η θέση και αντίληψη των Στωϊκών, οι οποίοι έως και επί της βασιλείας του φιλοσόφου-αυτοκράτορα Μάρκου Αυρηλίου έθεσαν τις παρακαταθήκες, για να εξελιχθεί η Ευρωπαϊκή Σκέψη.

Οι Έλληνες πάντα συγκεντρώνονταν σε καθορισμένο τόπο και χρόνο και συζητούσαν τις υποθέσεις τους. Το Σώμα το είπαν Βουλή και τον χώρο Βουλευτήριο. Το αρχαιότερο έως την στιγμή αυτή ανασκαμμένο Βουλευτήριο στην Ελλάδα, είναι εκείνο της Πολιόχνης στην Λήμνο με 50 θέσεις Βουλευτών, το οποίο ανάγεται στις απαρχές της 2ης χιλιετίας π.Χ. Οι ανασκαφές και η αποτίμηση των ευρημάτων του έγιναν από την Ιταλική Αρχαιολογική Σχολή Αθηνών. Δικαίως με τα έως τώρα δεδομένα θεωρείται το αρχαιότερο Βουλευτήριο της Ευρώπης. Για τον λόγο αυτό επελέγη το 1994 ως τόπος στον οποίο υπογράφηκε από σημαντικότατες προσωπικότητες που ήλθαν από όλον τον πλανήτη, η απόφαση, με την οποία ο Πολιτισμός του Αιγαίου αποτελεί παγκόσμια πολιτιστική κληρονομιά.

Ο Πολιτικός Πολιτισμός των Ελλήνων σφυρηλατήθηκε με Αμφικτυονίες και Κοινά, δηλαδή Κοινοπολιτείες. Όλη η Ελλάδα ήταν διαρθρωμένη σε Κοινά, τα οποία διεδραμάτισαν καθοριστικό ρόλο στην εξέλιξη του Πολιτισμού. Όμως δύο υπήρξαν τα καίρια στον χώρο των Αξιών για την ευρωπαϊκή ιστορία, και μάλιστα την σύγχρονη. Το ένα ήταν ο Δεσμός των Αχαιών, μέσα από το οποίο αποτυπώθηκε η αγωνία για το μέλλον εκείνων των λαών, που δεν αναπτύσσουν τις δικές τους δυναμικές επιβιώσεως, αλλά διαγράφουν την εξελικτική τους πορεία σύμφωνα με την βούληση του εκάστοτε Καίσαρα. Το άλλο είναι το Κοινό των Αιτωλών, το οποίο θεσμοθέτησε την Ισονομία και την Ισοπολιτεία εντός της Συμπολιτείας και όπου όλοι οι Πολίτες είχαν ίσο δικαίωμα ψήφου, ο δε Πολίτης της κάθε Πόλεως ήταν εν δυνάμει Πολίτης και της άλλης Ισοπολίτιδος. Η αξία της Αιτωλικής παρακαταθήκης ήταν ότι άφησε την Ισονομία και την Ισοπολιτεία ως θεσμούς με γραπτό Σύνταγμα και νόμους, όχι εθιμικώς. Έτσι, και οι δύο αυτές Αξίες, συνταιριασμένες και αλληλοσυμπληρούμενες με το γραπτό Δίκαιο και την Δημοκρατία που εθέσμισε η Αθήνα, αποτελούν τους βασικούς πυλώνες του Πολιτικού Πολιτισμού της Ευρώπης, που όμως η αναγκαιότητά του είναι οικουμενική.

Πρέπει να θυμηθούμε ότι μετά τον Αυτοκράτορα Αύγουστο και έως τον 19ο αιώνα οι λαοί δεν έζησαν ποτέ με Δημοκρατία και Σύνταγμα. Όμως ο Πολιτικός Πολιτισμός των Ελλήνων εξελισσόταν. Ο Ρήγας Φερραίος κήρυξε με Σύνταγμακαι Νόμους την Συμπολιτεία των Βαλκανικών Λαών. Ο καθημαγμένος και βασανισμένος ελληνικός λαός των οκτακοσίων πενήντα χιλιάδων ψυχών, θεσπίζει Σύνταγμα και εκλέγει Κυβερνήτη, τον Καποδίστρια, όχι Βασιλέα. Ως κορυφαία στιγμή στην εξέλιξη του Ανθρωπισμού έρχεται κατά το1823, το θ΄άρθρο του Συντάγματος του Άστρους και όπως αυτό επαναλαμβάνεται το 1827 ως 21ο άρθρο του Συντάγματος της Τροιζήνας, το οποίο ως συνέχεια της Σκέψεως του Αντιφώντα και των Στωϊκών, πρώτο νομικό κείμενο στον κόσμο, διακηρύσσει: Εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Ἐπικράτειαν οὔτε πωλεῖται, οὔτε ἀγοράζεται ἄνθρωπος, ἀργυρώνυτος δὲ παντὸς γένους καὶ πάσης θρησκείας, ἅμα πατήσας τὸ ἑλληνικὸν ἔδαφος, εἶναι ἐλεύθερος καὶ ἀπὸ τὸν δεσπότην αὐτοῦ ἀκαταζήτητος.

Διανύουμε την περίοδο κατά την οποία συμπήγνυται η νεώτερη Συμπολιτεία στον κόσμο, εκείνη της Ενωμένης Ευρώπης. Από νομικής μορφής βεβαίως αποτελεί μία Συνομοσπονδία, φιλοδοξούμε όμως και ευελπιστούμε να αποτελέσει κατά την κλασική ελληνική πολιτική αντίληψη μία Αμφικτυονία των Λαών και των Πολιτισμών της ηπείρου μας. Για την ώρα όμως δεν γνωρίζουμε τί τελικά χαρακτηριστικά θα λάβει αυτό το πολιτικό μόρφωμα και γι’ αυτό δικαίως όλοι ανησυχούμε για το ποιός παράγοντας θα παίξει τον ρόλο του καταλύτη, ώστε να προσδιοριστεί και η ποιότητα που θα λάβει η τελική της συγκρότηση.

Η Ελλάδα έχει ιστορικό δικαίωμα και υποχρέωση να διατυπώσει ως δομικό υλικό για την νεώτερη Συμπολιτεία του κόσμου, εκείνη της Ενωμένης Ευρώπης, την Ισονομία, την Ισοπολιτεία και το αξιακό σύστημα του Ανθρωπισμού. Για τον λόγο αυτό ιδρύσαμε αυτή την κίνηση, ώστε, με την αποδοχή του Ευρωπαϊκού Συντάγματος, μονίμως και κατ’ έτος να τελούνται θεσμικώς στην γη της Ελλάδας δια-Κοινοβουλευτικά και δια-Πανεπιστημιακά Συνέδρια και Συμπόσια, με αντικείμενό τους την Ισονομία, την Ισοπολιτεία, τους Δημοκρατικούς Θεσμούς, την Κοινωνία των Πολιτώνκαι τις κλασικές Σπουδές. Άλλη ποιότητα θα λάβει αυτή η ίδια η Ευρωπαϊκή Ιδέα, εάν θεσμικώς και κατ’ έτος μία συνεδρίαση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου πραγματοποιείται στους Δελφούς ή σε όποιο άλλο μέρος της ελληνικής γης σηματοδοτήθηκε από τις Ιδέες και τα Ιδεώδη. Σας καλούμε, με την ιδιότητα του Πολίτη να συμμετάσχετε στο Δίκτυο.


Κωνσταντίνος Καρνασιώτης