Α.Θ.Π. - Διακήρυξη Αρχών για τη Δημοκρατία, την Ισονομία, την Ισοπολιτεία και την Παιδεία στην Ενωμένη Ευρώπη
Διακήρυξη Αρχών για τη Δημοκρατία, την Ισονομία, την Ισοπολιτεία και την Παιδεία στην Ενωμένη Ευρώπη
Σήμερα, την 23η Σεπτεμβρίου τού 2003, στην Πάτρα, με την ιδιότητα του Πανεπιστημιακού Δασκάλου, κυρίως όμως με την υψίστη ιδιότητα που διαθέτει ο καθένας μας, εκείνη τού Πολίτη, διατυπώνουμε τις ακόλουθες σκέψεις και ανησυχίες μας, εν όψει πολιτικών αποφάσεων για την διαμόρφωση του Ευρωπαϊκού Συντάγματος.

Ι. Η Ελλάδα προωθείται προς το μέλλον, με εργαλείο μια ολοέν και περισσότερο εκχυμουμένη και μονομεριζομένη Παιδεία, η οποία προάγει τον απαλφαβητισμό στην Επιστήμη και την εκτεχνίκευση στην Γνώση. Η κλασική Παιδεία, η μόνη ικανή να αναπτύξει σύγχρονες Ιδέες και Ιδεολογίες, οι οποίες να θωρακίζουν την Δημοκρατία και να αναδεικνύουν το αξιακό σύστημα του Ανθρωπισμού και τηςΟικουμενικότητας, διαρκώς απαξιώνεται και περιθωριοποιείται στον τόπο όπου γεννήθηκε. Όμως μόνον η Κλασική Παιδεία με τους δύο αλληλοτροφοδοτουμένους και παραλλήλους κλάδους της, την Φιλοσοφία και την Δημοκρατία, μπορεί να παράξει τον ολοκληρωμένο άνθρωπο, όπως τέτοιοι στο παρελθόν υπήρξαν οι Ίωνες Υλοζωιστές και η μεγάλη γενειά των Σοφιστών καθώς και οι ανά τους αιώνες Μαθητές αυτών των Δασκάλων. Θεωρούμε ότι δικλείδα ασφαλείας για την Κοινωνία μας είναι να τεθεί ως προμετωπική ρήση στα Πανεπιστήμια μας και στα Εκπαιδευτικά και Ερευνητικά μας Ιδρύματα, η θέση τού Πλάτωνα, όπως διατυπώνεται στον Μενέξενό του (246e-247a): «πᾶσά τε ἐπιστήμη χωριζομένη δικαιοσύνης καὶ τῆς ἄλλης ἀρετῆς πανουργία, οὐ σοφία φαίνεται». Την ρήση αυτήν επιβάλλεται επίσης να ενστερνιστούν οι Δημοτικοί Άρχοντες και οι Κρατικοί Λειτουργοί, των οποίων ο ρόλος αναπτύσσει συνάψεις με την Παιδεία. Εμείς οι ίδιοι, ως δάσκαλοι των Θετικών Επιστημών, είμαστε πεπεισμένοι ότι μόνο με την προαγωγή της Κλασικής Παιδείας σε Οικουμενικό επίπεδο, τα πορίσματα των Ερευνών των δικών μας κλάδων δεν θα διατίθενται για την γιγάντωση της ανεξέλεγκτης Παγκόσμιας Εταιρειοκρατίας, αλλά για την Ειρήνη και για την θεραπεία των δεινών που μαστίζουν τους χειμαζομένους Λαούς τού πλανήτη. Θεωρούμε επίσης ότι είναι πλέον αδήριτη η ανάγκη να απεγκλωβισθούν τα Πανεπιστήμια μας από την εσωστρέφεια, και να πραγματοποιήσουν άνοιγμα προς την Κοινωνία, μιλώντας για τα προβλήματα της Κοινωνίας, και αρθρώνοντας λόγον που αφορά στην Κοινωνία.

ΙΙ. Με την σύμφωνη γνώμη της μεγάλης πλειοψηφίας των Ευρωπαίων είμαστε Πολίτες της νεώτερης Συνομοσπονδίας στον κόσμο, η οποία δημιουργήθηκε μετά από μακρόχρονη πολιτισμική και πολιτική κυοφορία, δηλαδή της Ενωμένης Ευρώπης. Προσδοκούσαμε, αυτό να παράσχει ασφάλεια κι εμπιστοσύνη σ’ εμάς αλλά και την εξασφάλιση της ποιότητας του κόσμου που θα παραδώσουμε στα παιδιά μας. Όμως, εν όψει της τελικής διαμορφώσεως του συζητουμένου Ευρωπαϊκού Συντάγματος, μας διακατέχουν βαθειές και εκ θεμελίων ανησυχίες, επειδή δεν θεωρούμε ότι διασαφηνίζεται το πολιτικό και κοινωνικό πρόσωπο της Ευρώπης, και αμφιβάλλουμε για το εάν τελικώς θα κατορθώσει να νομοθετήσει η ιδία τα τού οίκου της. Στοιχείο της ανησυχίας μας, το οποίο αναδύεται μέσα από την ιστορική μνήμη παλαιοτέρων εποχών, είναι η πίεση διαφόρων δογμάτων να συμμετάσχουν στην διαμόρφωση του πολιτικού μορφώματος της Ευρωπαϊκής Συνομοσπονδίας, ενώ διαπιστώνουμε ότι υπάρχουν Πολιτικοί Ηγέτες που προσφέρονται να συζητήσουν το θέμα αυτό, και δείχνουν να αγνοούν ότι οι Θρησκείες είναι στοιχεία τού Πολιτισμού των Λαών και όχι φορείς Πολιτισμού, επιπλέον δε, ο δογματικός τους χαρακτήρας δεν τους επιτρέπει να αποτελέσουν φυτώρια Ιδεών, οι οποίες βλαστάνουν μόνο σε συνθήκες δημοκρατικού διαλόγου. Δείχνουν να αγνοούν οι συγκεκριμένοι Ηγέτες Κρατών-μελών ότι η θρησκευτικοποίηση της πολιτικής προμετωπίδας της Συνομοσπονδίας μας, θα εγείρει σταυροφορικές μνήμες σε Λαούς, με τους οποίους και φίλοι είμαστε και τους έχουμε ανάγκη για μια ειρηνική και αναπτυξιακή συμπόρευση. Το στοιχείο όμως της εντονότερης ανησυχίας μας ως Πολιτών, αποτελεί η ορατή σύμπηξη μιας κλειστής οικονομικοπολιτικής ομάδας Ηγετών, η οποία, λειτουργώντας κατά τρόπον ολιγαρχικό, θα δημιουργεί η ίδια γεωπολιτικά και γεωστρατηγικά γεγονότα, όχι προς όφελος των Πολιτών της Ευρώπης, αλλά για να διατηρεί, να αναπαράγει και να κληροδοτεί μέσα σε ένα κλειστό σύστημα την εξουσία της, αντλώντας την επικύρωση της από τον υπερατλαντικό Πρόεδρο των αφανών Διευθυντηρίων της Εταιρειοκρατίας, τα οποία απεργάζονται το δικό της παγκόσμιο κράτος. Η Ενωμένη Ευρώπη θα έχει νόημα για τους Πολίτες της, εφόσον καταφέρει να αποτελέσει μια μεγάλη Αμφικτυονία Λαών και Πολιτισμών, όπου θα υπάρχουν ίδιες ηθικές αξίες, ιδία αντίληψη επί του πολιτικού, και κατοχυρωμένα τα κοινά οικονομικά συμφέροντα, και όπου τον κυρίαρχο ρόλο θα έχει η κατά τον Αριστοτέλη, πολιτική κοινωνία, δηλαδή η Κοινωνία των Πολιτών.

ΙΙΙ. Προτάθηκε ως κλείδα για το Ευρωπαϊκό Σύνταγμα η ρήση τού Θουκυδίδη (2.37.1): «Χρώμεθα γὰρ πολιτείᾳ οὐ ζηλούσῃ τοὺς τῶν πέλας νόμους, παράδειγμα δὲ μᾶλλον αὐτοὶ ὄντες τισὶν ἢ μιμούμενοι ἑτέρους. καὶ ὄνομα μὲν διὰ τὸ μὴ ἐς ὀλίγους ἀλλ’ ἐς πλείονας οἰκεῖν δημοκρατία κέκληται». Συμφωνούμε και θεωρούμε ότι αποτελεί το ενδεδειγμένο μήνυμα, του οποίου το νόημα πρέπει να ενστερνιστούν οι Λαοί της Ευρώπης, ο αποδέκτης του όμως είναι υπερατλαντικός. Παρά τα δεινά και τις πληγές που συσσώρευσε σε όλον τον πλανήτη η αποικιοκρατία και οι πολιτικές Ευρωπαίων Ηγετών τού παρελθόντος, αλλά και του παρόντος, ο χώρος της Ευρώπης δεν παύει να είναι εκείνος στον οποίο κυοφορήθηκαν όλες οι μεγάλες και θεμελιώδεις ιδέες που προέκυψαν από την ρήση τού Πρωταγόρα, «πάντων χρημάτων μέτρον ἄνθρωπος», με κορυφαία όλων αυτήν την ιδέα της Δημοκρατίας. Πολλές από αυτές τις ιδέες υπήρξαν ανατρεπτικές και επαναστατικές, και από αυτές γεννήθηκαν φιλοσοφικά αλλά και κοινωνικά κινήματα που συγκλόνισαν τον κόσμο και κατέστησαν τον Πολίτη, αντί αδρανούς ύλης, νοηματοδότη της ίδιας της ιστορίας του. Αυτοί είναι οι δικοί μας ηθικοί και κοινωνικοί Νόμοι, ταυτόσημοι των Ιδεών τού Ανθρωπισμού, της Οικουμενικότητας, της Δημοκρατίας και της διαρκούς αμφισβήτησης της ίδιας της κοινωνίας μας, και αυτούς πρέπει να μιμηθούν οι πέραν τού Ατλαντικού, και όχι εμείς, τους νόμους της πλανηταρχίας. Διανύουμε την περίοδο της πλέον αδυσώπητης μορφήςιμπεριαλισμού που αντιμετώπισε ο Άνθρωπος στην διάρκεια της ιστορίας του. Τα Διευθυντήρια δεν διδάχθηκαν τίποτε από την φράση τού εκτελεσμένου από αυτά Προέδρου τού Παναμά, Ομάρ Τορίχος, «η σφαίρα που θα σκοτώσει τις Ιδέες δεν φτιάχτηκε ακόμα». Αν η Ευρώπη δεν αντισταθεί με κάθε τρόπο και μέσον, θα το πληρώσει με βαρύτατο τίμημα, και η μεγάλη Ευρωπαϊκή Συνομοσπονδία θα καταρρεύσει.

ΙV. Δεν πιστεύουμε ότι η ολοκλήρωση του πολιτικού μορφώματος της Ενωμένης Ευρώπης θα είναι μια εύκολη και ταχεία υπόθεση. Αντιθέτως, φρονούμε ότι θα διαρκέσει επί πολλά χρόνια, θα απαιτηθούν δύσκολες και επώδυνες διαδικασίες καθώς και επαναστατικές ανατροπές και ρήξεις μεταξύ Κοινωνίας και Ηγεσιών, οσάκις οι τελευταίες θα αποπειρώνται την χειραγώγηση των Πολιτών. Τον πρωταρχικό ρόλο στην δημιουργία μίας Ευρώπης φιλικής προς τον Άνθρωπο θα κληθεί να διαδραματίσει η μεγάλη ανατρεπτική και επίσης αποτρεπτική δύναμη, η Κοινωνία των Πολιτών, η οποία θα θέσει προς επανεξέταση και επαναδιατύπωση, με συγχρόνους όμως κανόνες λειτουργίας και εφαρμογής, την Άμεση Δημοκρατία. Αυτό μπορεί να φαίνεται ανεδαφικό και ουτοπικό, όμως με την αποδυνάμωση των κεντρικών Κρατικών Εξουσιών, και για λόγους πολιτισμικούς, πολιτικούς, κοινωνικούς και οικονομικούς, είναι νομοτελειακώς βέβαιο ότι θα επανέλθει σε λειτουργία με σύγχρονη μορφή η οντότητα Πόλις, στο πλαίσιο μιας Αυτοθεσμιζομένης Κοινωνίας. Αυτό που είναι αναγκαίο να διδαχθούμε από την Αρχαία Ελληνική Κοινωνία, επειδή έχει μεγάλη σημασία και χρησιμότητα για εμάς σήμερα, είναι η δύναμή της να αυτοθεσμίζεται, δηλαδή να αποφασίζουν όλοι οι Πολίτες από κοινού με ποιούς νόμους και κανόνες θέλουν να αυτοκυβερνηθούν, και εν συνεχεία οι ίδιοι αυτοί Πολίτες να δύνανται να τους αμφισβητούν, και μόνοι τους να θεσπίζουν άλλους. Η σύγχρονη Ευρώπη οφείλει να αξιοποιήσει ως πρότυπο το εφηρμοσμένο παράδειγμα για την Αυτοθεσμιζομένη Κοινωνία, αυτό δηλαδή της Αρχαίας Ελληνικής Πόλεως, η οποία υπήρξε αυτόνομος, αυτόδικος και αυτοτελής. Οι ίδιοι οι Πολίτες της θεσμίζουσας Κοινωνίας διατύπωναν μόνοι τους τούςνόμους, με τους οποίους ήθελαν να αυτοκυβερνηθούν, όριζαν οι ίδιοι τούς Δικαστές τους, καθόριζαν τα Δικαστήρια τους, και μόνοι τους επίσης, από κοινού, αποφάσιζαν για κάθε έργο ή γεγονός που αφορούσε στην Κοινωνία τους. Για τον λόγο αυτόν, το Αθηναϊκό Δημοκρατικό Πολίτευμα αποτέλεσε, στην Ιστορία της Ανθρωπότητας, την μόνη δομική και πλήρη Λαοκρατία, της οποίας μάλιστα η εκτροπή, δηλαδή η Οχλοκρατία, επιβεβαίωνε τον κανόνα ότι επικρατεί αυτό που αποφασίζει ο ίδιος ο Λαός. Ας μην λησμονούμε ότι το φαινόμενο του Ελληνικού Δημοκρατικού Πολιτεύματος, υπήρξε μοναδικό στην Ανθρωπότητα, δεδομένου ότι ήταν απολύτως ταυτισμένο με την λαϊκή βούληση, σε μία εποχή όπου, σε ολόκληρο τον υπόλοιπο κόσμο, νόμος ήταν η θέληση του απολύτου Μονάρχη ή κάποιων περίκλειστων σκοτεινών Ιερατείων. Ας λάβουμε επίσης υπ’ όψιν ότι η θεσμοθέτηση της αμιγούς Δημοκρατίας κατορθώθηκε μετά από ιδιαιτέρως αιματηρούς κοινωνικούς Αγώνες, οι οποίοι διήρκεσαν επί αιώνες. Η δε κληροδοσία της για τον Άνθρωπο αποτυπώνεται στην πολιτική παρακαταθήκη τού Θουκυδίδη (6.39.2):«ξύμπαντα ἐν δημοκρατίᾳ ἰσομοιρεῖν. ὀλιγαρχία δὲ τῶν μὲν κινδύνων τοῖς πολλοῖς μεταδίδωσι, τῶν δ’ ὠφελίμων οὐ πλεονεκτεῖ μόνον, ἀλλὰ καὶ ξύμπαντ’ ἀφελομένη ἔχει».
Από τις κορυφαίες παγκοσμίως εκφράσεις μιας Αυτοθεσμιζομένης Κοινωνίας, αποτελείτο Ελληνικό Σύνταγμα της Επιδαύρου, του 1822. Μετά την υποδούλωση των Ελλήνων στους Ρωμαίους, και την αναγόρευση του Οκταβιανού σε Αυτοκράτορα, ο κόσμος μας, μέχρι τα μισά τού 19ου αιώνα, δεν ξαναείδε Δημοκρατία σε κανένα σημείο τού πλανήτη και για καμμία χρονική περίοδο, ο μόνος δε τρόπος διακυβερνήσεως ήταν τα ἐλέῳ θεοῦ απολυταρχικά, μοναρχικά διατάγματα. Μετά από δεκαεννέα και μισόν αιώνες απόλυτης πολιτικής βαρβαρότητας, το 1821, επαναστατούν οι καθημαγμένοι Έλληνες, και προβαίνουν αυτοβούλως σε τριπλή πράξη αυτοοργανώσεως της Κοινωνίας τους, α) δημιουργούν Σύνταγμα, πράγμα ανήκουστο για την εποχή εκείνη, β) ορίζουν Αιρετόν Κυβερνήτη και όχι Μονάρχη, και γ) διατυπώνουν το πρώτο στην ιστορία της Ανθρωπότητας νομικό κείμενο για την κατάργηση της δουλείας, το οποίο, κατά το άρθρο Θ′ τού Συντάγματος, έχει ως εξής: «Εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Ἐπικράτειαν οὔτε πωλεῖται, οὔτε ἀγοράζεται ἄνθρωπος, ἀργυρώνητος δὲ παντὸς γένους καὶ πάσης θρησκείας, ἅμα πατήσας τὸ Ἑλληνικὸν ἔδαφος, εἶναι ἐλεύθερος καὶ ἀπὸ τὸν δεσπότην αὐτοῦ ἀκαταζήτητος». Δεν πρέπει να διαφεύγει της προσοχής κάθε Ενεργού Πολίτη ότι, για να μην υπάρξει εκ νέου στην ιστορία της Ανθρωπότητας η Δημοκρατία, η οποία θα έθετε σε αμφισβήτηση την ἐλέῳ θεοῦ απολυταρχική, μοναρχική εξουσία, ο Καισαροπαπισμός από τον 3ο μ.Χ. αιώνα και εξής επιδόθηκε συστηματικά στην ανηλεή καταστροφή των πνευματικών, καλλιτεχνικών και αρχιτεκτονικών επιτευγμάτων των Ελλήνων, επειδή αυτά αποτελούσαν εκβλαστήματα της Δημοκρατικής αντίληψης, την οποία και εν συνεχεία επανατροφοδοτούσαν. Με το τερατώδες διάταγμα του Θεοδοσίου, «ἅπαντα τὰ Ἑλλήνων εἰς γῆν φέρειν», καθώς και με τις πράξεις των προκατόχων και των διαδόχων του, εκατοντάδες χιλιάδες Ελληνικοί Ναοί και Βιβλιοθήκες, άπειρα γλυπτά και άλλα έργα Τέχνης καθώς και η συντριπτική πλειονότητα των Ελληνικών Βιβλίων καταστράφηκαν, οι Φιλοσοφικές Σχολές κηρύχθηκαν εν διωγμώ, ενώ μέγα πλήθος Ελλήνων που επέμεναν στην αντίληψη του Πολιτικού συστήματος της Δημοκρατίας και στην θεραπεία της Παιδείας, εμαρτύρησαν. Ακόμη και το εθνικό όνομα Έλλην εξέπεσε. Η αιτία για το μεγαλύτερο έγκλημα που συντελέσθηκε ποτέ κατά τού παγκοσμίου Πολιτισμού, ήταν η συντριβή και η ταφή της Δημοκρατίας. Ας είναι λοιπόν κάθε Ευρωπαίος Πολίτης σε επιφυλακή για το νέο κατευθυνόμενο κίνημα των συγχρόνων εργολάβων της αποδόμησης, το οποίο δυστυχώς αναπτύσσεται και μέσα στα Πανεπιστήμιά μας. Η υπόσταση της Δημοκρατίας δεν αποτελεί αυτονόητο γεγονός, και πρέπει διαρκώς να θωρακίζεται και να προωθείται με την Παιδεία.

VI. Οι Ευρωπαίοι που θεωρούν την ιδιότητα του Πολίτη ως την υψίστη, οφείλουν να μην ξεχνούν ότι η ενοποίηση της Ευρώπης δεν έχει την ρίζα της στα σκοτεινά μεσαιωνικά χρόνια του Παποκαισαρισμού και του Καισαροπαπισμού, δεν άντλησε την δυναμική της από τα δόγματα και τις μοναρχικές εξουσίες, δεν προέκυψε εξ αυτών ως πολιτικό μόρφωμα. Η Ευρώπη διαπλάστηκε και εξελίχθηκε μέσα στον χώρο των Ιδεών, τον οποίο αποτελούν ο Ελληνικός και ο Ρωμαϊκός κόσμος, η Αναγέννηση, οι Γάλλοι Εγκυκλοπαιδιστές, οι Γερμανοί Φιλόλογοι και η θεωρία τού Κάρλ Μάρξ. Για τους λόγους αυτούς, καλούμεθα να συνθέσουμε την μεγάλη Ευρωπαϊκή Συνομοσπονδία ως μία ενιαία, κυρίαρχη και αυτοθεσμιζομένη Κοινωνία των Πολιτών, η οποία θα διαθέτει τα χαρακτηριστικά της Αυτονόμου, Αυτοδίκου και Αυτοτελούς, και στην οποία καθοριστικές Αξίες θα είναι η Δημοκρατία, ηΙσηγορία, ηΙσονομία, ηΙσοπολιτεία και ηΠαιδεία, με δική μαςαντιπρόταση στην ισοπεδωτική παγκοσμιοποίηση, το αξιακό σύστημα της Οικουμενικότητας.

VII. Απολύτως πεπεισμένοι ότι αυθεντικός Πανεπιστημιακός Δάσκαλος είναι εκείνος που λειτουργεί ως κατ’ εξοχήν ενεργός και συνειδητός Πολίτης, αναλαμβάνουμε πρωτοβουλία για να δημιουργηθεί μία Κίνηση Πολιτών, η οποία να αφυπνίσει συνειδήσεις, και να καταστήσει την Ελλάδα ικανή να διατυπώσει τον δικό της σύγχρονο λόγο στην διαμόρφωση της μεγάλης Ευρωπαϊκής Συνομοσπονδίας των Λαών και των Πολιτισμών.


Κίμων Χρηστάνης
Καθηγητής Πανεπιστημίου Πατρών

Κωνσταντίνος Καρνασιώτης
Ερευνητής-Συγγραφέας

Νίκος Λαμπράκης
Καθηγητής Πανεπιστημίου Πατρών

Κωνσταντίνος Χατζηπαναγιώτου
Καθηγητής Πανεπιστημίου Πατρών